فرصت برای سبز شدن، باز آمده است // در انتـظار فرصـت فــردا نمی شــوم


Admin Logo
themebox Logo
تاریخ:پنجشنبه 4 مرداد 1397-11:29 ب.ظ

طنز و جایگاه آن در ادب فارسی


                                                  طنز و جایگاه آن در ادب فارسی

طنز واژه ای عربی و به معنی تمسخر و استهزا است و در اصطلاح ادب به آن دسته از آثار ادبی اطلاق می گردد كه با دست مایة آیرونی1 و تهكّم و طعنه به استهزا و نشان دادن عیب ها، زشتی ها، نادرستی ها و مفاسد فرد و جامعه می پردازد.

اگر چه ذات و طبیعت طنز با خنده و شوخی سرشته شده است، امّا در طنز هدف اصلی خنداندن نیست، بلكه خنده وسیله ای برای نشان دادن معایب، زشتی ها، نارسایی ها و آگاه كردن اذهان به عمق رذالت ها و خباثت می باشد.

طنزنویس با اثرش به ظاهر خنده ای بر لب خواننده می نشاند، امّا در باطن، انسان را به تفكّر و تأمّل وادار می كند. او انگار ذرّه بینی برمی دارد و مفاسد و بدی ها را به شكلی اغراق آمیز بزرگ جلوه می دهد تا این معایب مورد توجّه قرار گیرد و اصلاح گردد یا مانند كاریكاتوریستی قسمتی از اثر خود را برجسته تر از قسمت های دیگر به نمایش می گذارد تا توجّة خواننده به آن بخش معطوف گردد.

خندة نهفته در طنز، خندة تلخ و دردناك و از روی علاقه و دلسوزی است. در ابتدا ممكن است فرد یا افراد مورد خطاب را ناراحت كند، امّا وقتی كه شخص یا اشخاص با تأمّل به موضوع بنگرند، تازه ممنون طنزنویس هم می شوند. بنابراین می توانیم عنوان كنیم كه هدف اصلی طنز، اصلاح و تزكیه است نه سرزنش و اذیت و آزار. در واقع طنز با برجسته نمودن بدی ها و مفاسد، انسانی را كه فطرت نیك خود را از یاد برده است، از این غفلت به در می آورد و او را به مسیر حقیقی و فطری اش رهنمون می شود.

طنزنویس در واقع مانند یك پزشك عمل می كند. با نیشتر یا كارد جرّاحی زخمی را بر بدن بیمار وارد می كند، امّا قصد وی اذیت و آزار بیمار نیست بلكه هدف، درمان او است. روی همین اصل است كه هیچ گاه بیمار با پزشك به مقابله برنمی خیزد؛ چون به خوبی به هدف او آگاه است .در یك دیدگاه كلّی می توانیم بگوییم كه در طنز هدف، هشدار دادن، اصلاح نابه سامانی ها و ناهنجاری های فرد و اجتماع است .

جاناتان سویفت2 ( 1667 ـ 1745 ) طنز را چنین تعریف می كند: « آینه ای است كه بینندگان آن عموماً چهرة كسی  جز خودشان را در آن كشف می كنند و این علّت عمده ی استقبالی است كه نسبت به طنز در دنیا وجود دارد و باز به همین خاطر است كه كمتر كسی از آن می رنجد.»

آثارانتقادی، به خصوص سروده های انتقادی، در تمام دوران دیده شده است امّا شاهد بوده ایم كه هرگاه فضای جامعه برای انتقاد مستقیم و صریح آماده نبوده است، طنز جولان داده است. بارزترین ادواری كه می توان از شكوفایی طنز نام برد، مربوط به قرن های هفتم و هشتم، دورة مشروطه و عصر حاضر می باشد.

عبید زاكانی، فخرالدین علی صفی، علی اكبر دهخدا، نسیم شمال، محمّدعلی جمال زاده، ابوالقاسم حالت، ایرج پزشكزاد و كیومرث صابری « گل آقا» از طنزپردازان بزرگ گذشته و معاصر به شمار می آیند. هرچند كه رگه هایی از طنز را نیز در آثار بزرگانی چون حافظ ، سعدی ، مولوی ، جامی و ... می بینیم.

                                                     عباس رسولی املشی

پانوشت :

1 ـ  آیرونی به معنی عام ، صناعتی است كه نویسنده یا شاعر به واسطة آن ، معنایی مغایر با بیان ظاهری در نظر دارد .  2 ـ چهرة برجستة طنز انگلیس

 منابع :  

1 ـ  داد ، سیما ، فرهنگ اصطلاحات ادبی ، چاپ چهارم ، انتشارات مروارید ، 1380 

ـ  داودی ، حسین و دیگران ، كتاب درسی ادبیّات فارسی ( 2 ) ، چاپ اوّل ، شركت چاپ و نشركتاب های درسی ایران ، 1377 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

نوع مطلب : مقاله 

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.